مضرات سموم شیمیایی کشاورزی

در بسیاری مواقع میوه ها را قبل از پایان دوره کارنس (زمانی که پس از سمپاشی باید سپری شود تا باقیمانده سم در محصول به حداقل برسد) به بازار می آورند در نتیجه سم باقی مانده بر روی بافت میوه ها به تدریج در معده و کبد که وظیفه دفع سموم را برعهده دارد جمع و موجب بیماری های مختلف می شود مواد موجود در کودها که به محصول کشاورزی منتقل می شود در برخی موارد می تواند باعث برهم خوردن تعادل بعضی عناصر مورد نیاز برای سوخت و ساز طبیعی بدن شود. سمومی که برای دفع آفات گیاهی مصرف می شود باید مدت معینی روی میوه و محصولات کشاورزی باقی بماند تا تجزیه شود. اما چون در بسیاری از موارد میوه و محصولات کشاورزی زودتر از وقت معین شده برای عرضه به بازار مصرف، برداشت می شود مقادیری از سموم در بافت میوه به صورت تجزیه نشده باقی می ماند
. کارشناسان توصیه می کنند که میوه ها را تا حد ممکن با پوست استفاده کنید چون مواد مغذی قابل توجهی که برای سلامت انسان و جلوگیری از ابتلای افراد به سرطان روده لازم است در پوست میوه ها ذخیره می باشد، اما در حال حاضر به علت وجود سموم مختلف بر روی پوست میوه ها چنین توصیه ای ممکن است سلامت بدن را به خطر بیندازد و اثرات آن در درازمدت عوارضی را در معده به خصوص کبد ایجاد می کند.
کبد کار تجزیه و دفع سموم وارد شده به بدن را برعهده دارد در صورت وجود سم های تجزیه نشده بر روی میوه ها می توان یکی از عوامل سرطان کبد را این قضیه ذکر کرد و لازم است که نظارت لازم برای طی شدن دوره کارنس پس از سمپاشی از سوی نهادهای ذیربط انجام شود.
سموم شیمیایی به چند دسته تقسیم می شود که دو دسته مهم آن ها عبارتند از سموم سیستماتیک و سموم نفوذی که در صورت استفاده از این دو دسته در محصولات جالیزی و میوه ها، اگر دوره خاص طی نشده باشد، به هیچ عنوان با شستن، حرارت دادن و فریز کردن، باقیمانده سموم در محصولات از بین نمی رود و در محصولات کشاورزی و میوه ها باقی می ماند. از این رو، همواره توصیه می شود استفاده از سموم شیمیایی به عنوان آخرین راهکار مبارزه مورد استفاده قرار گیرد. در محصولات گلخانه ای به دلیل وجود شرایط مساعد برای رشد و توسعه گیاه، چون شرایط مساعدی برای گسترش آفات و عوامل بیماری زا فراهم است، برای جلوگیری از آفات و بیماری نیاز به کنترل بیشتر است، ولی متاسفانه کشاورزان به جای استفاده از راهکارهای کنترل غیرشیمیایی بلافاصله برای کنترل آفات از سموم شیمیایی استفاده می کنند.
کنترل آفات، بیماری های گیاهی و علف های هرز، یک امر کاملا تخصصی و مشابه پزشکی است. چنان که، پیش گیری، تشخیص و درمان بیماری های انسانی کاملا تحت نظر پزشکان انجام می شود و داروخانه ها فقط براساس نسخه پزشکان اقدام به ارائه دارو می کنند.
مصرف سموم کشاورزی نیز باید کاملا تحت نظر گیاه پزشکان و کلینیک های تخصصی گیاه پزشکی صورت گیرد. هیچ فروشگاه یا فروشنده سموم کشاورزی بدون نسخه مجاز به ارائه مستقیم سموم به کشاورزان نیست.
متاسفانه بسیاری از فروشندگان سموم گیاهی براساس موجودی فروشگاه و یا میزان سودی که عایدشان می شود، در اختیار مراجعه کنندگان می گذارند و حتی سموم در برخی مناطق توسط وانت بارهایی که در سطح خیابان ها و روستاها به عنوان فروشگاه های سیار تردد می کنند فروخته و حمل و نقل می شود. در حالی که در گذشته تنها این آفت کش ها از طریق فروشگاه های مجاز و با دریافت نسخه به کشاورزان ارائه می شد. تولید، توزیع و مصرف سموم به دلیل عوارض بهداشتی و زیست محیطی که می تواند ایجاد کند باید به طور کامل تحت نظارت و کنترل مراجع ذی صلاح انجام شود.
براساس گزارش های داخلی شیوع بیش از اندازه بیماری هایی هم چون سرطان دستگاه گوارش به مصرف بی رویه سموم کشاورزی نسبت داده شده است.
وجود ترکیبات زیان بار در گوشت، لبنیات و تخم مرغ مصرفی شهروندان نیز امکان پذیر است و برخی مواقع متاسفانه میزان آنتی بیوتیک هایی که به گوشت و فرآورده های آن افزوده می شود، بیش از حد مجاز است و مصرف مداوم آن می تواند بدن را در برابر آنتی بیوتیک هایی که فرد هنگام بیماری مصرف می کند، مقاوم کند و مانع بهبود فرد به هنگام بیماری شود.
همین طور در دامداری صنعتی به منظور جلوگیری از بروز مشکلات دام ها در برابر عفونت و انگل باید به آن ها آنتی بیوتیک بدهند ولی این مقدار بیش از حد مجاز است و گاهی به دو برابر حد استاندارد می رسد و مصرف تدریجی این ترکیبات، سلول های بدن را در برابر آنتی بیوتیک های دارویی مقاوم می کند و هنگام بیماری با مصرف آنتی بیوتیک های تجویز شده، نتیجه مطلوب حاصل نمی شود که متاسفانه این مشکل در لبنیات و تخم مرغ نیز وجود دارد.
آلودگی ها در یک زنجیره پیوسته در حرکت است و از طریق آب آلوده و خاک نامناسب، کودها، سموم، آفت کش ها، به زنجیره غذایی انسان و حیوان وارد می شود و اگر از حد معینی که استانداردهای جهانی و ملی تعیین کرده، بیشتر شوند، سلامت را تهدید خواهد کرد.برای مثال، تغذیه مرغ با روغن جامد برای سرعت بخشیدن به وزن گیری و تغذیه دام با نان کپک زده هر کدام به نحوی سلامت مصرف کننده را به خطر می اندازد.

اصول و نحوه كاربرد سموم در خاك
كاربرد سموم در خاك به تكنیك خاص و زمانبندی مصرف نیاز دارد. این موارد تحت تاثیر روابط خاك و آب (Soil-water relation)، مجموعه خاك- گیاه- هوا (Soil-plant –atmosphere continum)و نحوه حركت سموم همراه آب موجود در خاك قرار دارند. مقدار مورد نیاز سم بستگی به هدف كاربرد آن دارد. به طور كلی سموم به دو منظور در خاك مصرف می‌شوند
الف) تیمار خاك، كه جهت كنترل علف‌های هرز، آفات و بیماریهای خاكزاد انجام می‌گیرد.
ب) تیمار محصول، كه سم جذب ریشه‌ها می‌شود و این مواد به طور سیستمیك گیاهان را در برابر آفات و بیماریهای هوازاد (روی اندام‌های هوایی) حفاظت می‌نماید.
اهداف كاربرد سموم در خاك: (A) كنترل علف‌های هرز، آفات و بیماریهای خاكزی (B) حفاظت گیاه در برابر آفات و بیماریهای هوازاد
زمانبندی كاربرد سموم در خاك
بر اساس روابط بین خاك، آب و گیاه، سموم را بایستی زمانی در خاك مصرف نمود كه رطوبت خاك در محدوده آب در دسترس سهل‌الوصول باشد. در واقع در خاك‌های اشباع ممكن است سم شسته شده و از دست برود و در خاك‌های خشك هم ممكن است سم به حالت محلول در نیاید. البته در محدوده آب در دسترس سهل‌الوصول زمانبندی كاربرد سم به حلالیت آن در آب و همچنین به هدف مورد نظر بستگی دارد.

بنابراین:
موادی كه حلالیت در آب بیشتری دارند، در محدوده رطوبتی پایین و موادی كه حلالیت در آب كمتری دارند در محدوده رطوبتی بالا تاثیر بهتری می‌گذارند. البته به طور كلی مواد دارای حلالیت بالا در طیف وسیعی از رطوبت می‌توانند تاثیر مناسب داشته باشند.
زمانبندی كاربرد سموم در طی روز، در صورتی كه سم قبل از كاشت یا در زمان كاشت مصرف شود، تاثیری ندارد. در صورتی كه سم پس از كاشت مصرف شود دو حالت وجود دارد:
۱: در صورتی كه كاربرد سم‌ در خاك علیه آفات و بیماریهای هوازاد گیاه باشد، كاربرد آن بایستی در زمان صبح انجام شود. این امر جذب موثر سم توسط گیاهان را تضمین می‌كند، زیرا كه نرخ فتوسنتز در اواخر صبح و ابتدای بعدازظهر بالا است و این به تبخیر زیاد و جریان آب در گیاه به خاطر باز بودن روزنه‌ها منجر می‌شود.
۲: در صورتی كه كاربرد سم در خاك علیه آفات و بیماریهای خاكزاد باشد یا جهت كنترل علف‌های هرز در مزرعه باشد، كاربرد آن بایستی در عصر انجام شود. كاربرد سم‌ در هنگام عصر اجازه می‌دهد در طی شب و قبل از اینكه جریان مستقیم مواد به سمت ریشه‌ها در صبح آغاز شود، تا حدودی رسوب غیر مستقیم آن در خاك رخ دهد.

نحوه كاربرد سموم در خاك
كاربرد سموم در خاك به روش‌های مختلفی انجام می‌گیرد:
الف) قبل از كاشت (Pre-plant): كه به دو صورت تیمار پخش گسترده (Broadcast) و یا تیمار نواری (Banded)استفاده می‌شود.
ب) در زمان گیاهچه‌ای قبل از نشاءكاری (Seedling pre-transplanting): كه به دو صورت فرو بردن سینی نشاء در محلول سم (Seedling tray dip) و یا سمپاشی روی نشاء‌ها (Seedling spary) انجام می‌گیرد..
ج) در هنگام كاشت بذر (At seeding):كه به صورت تیمار نواری در شیار بذر (Into seed-furrow) اعمال می‌گردد.
د) در زمان نشاءكاری (Transplanting) یا پس از كاشت (Post-planting): كه به دو صورت تیمار تك تك گیاهان (Individual plant) و یا مصرف سم همراه با آب آبیاری است كه اصطلاحاً سم‌آبیاری یا Chemigation نامیده می‌شود. تیمار تك تك گیاهان به دو روش مصرف یا پاشیدن گرانول (Granule) و یا ریختن محلول سم در پای گیاه (Drench) انجام می‌گیرد.

فرمولاسیون سموم کشاورزی
فرمولاسیون سموم، به صور مختلف سم اطلاق می گردد.
فرمولاسیون مشخص می کند که یک سم چگونه باید بکار برده شود. مثلاً اگر سمی به صورت گَرد باشد، فرمولاسیون نشان می دهد که برای استفاده از آن از دستگاه گرد پاش استفاده شود.
نام های ترکیبات شیمیایی
نام عمومی
نام تجارتی
نام شیمیایی
فرمول بسته شیمیایی
فرمول ساختمانی.
هر آفت کش یا سم دارای چندین نام می باشد.

● نام عمومی (Entry name)
نام عمومی (Entry name) که توسط شرکت سازنده ارائه می شود و باید توسط موسسه استاندارد جهانی یا (International Standard Organization) که نام مخفف آن (ISO) است مورد تایید قرار گیرد. برای مثال کارباریل (Carbaryl) نام عمومی ترکیبات شیمیایی از گروه (Carbamatha) است.

● نام تجارتی (Trade name)
نام دیگر سموم، نام تجارتی آن است که توسط کارخانه سازنده آن ارائه می شود. هر سم معمولاً دارای چندین نام تجارتی است، زیرا بسیاری از سموم توسط شرکت های مختلف ساخته می شوند. نام تجارتی (Trade name) را با علامت ® نشان می دهند.

● نام شیمیایی
نام دیگر ترکیبات شیمیایی، نام شیمیایی آن است که اجزاء یک ترکیب شیمیایی را نشان می دهند. برای مثال نام شیمیایی کارباریل (Carbaryl)، (Naphtyl methyl carbamate)می باشد.
فرمول بسته شیمیایی
نام دیگر ترکیبات شیمیایی فرمول بسته شیمیایی است. این فرمول نشان دهنده، تعداد اتم های تشکیل دهنده ی مولکول سم است. بعنوان مثال در مورد (Carbaryl)، فرمول بسته شیمیایی C۸H۱۲O۲N است.

●  فرمول ساختمانی
فرمول ساختمانی، نام دیگری از ترکیبات شیمیایی است که نشان دهنده نحوه اتصال اتم های مختلف در داخل ملکول سم می باشد.

●  فرمولاسیون سموم
فرمولاسیون سموم، به صور مختلف سم اطلاق می گردد. فرمولاسیون مشخص می کند که یک سم چگونه باید بکار برده شود. مثلاً اگر سمی به صورت گَرد باشد، فرمولاسیون نشان می دهد که برای استفاده از آن از دستگاه گرد پاش استفاده شود. ولی اگر سمی بصورت امولسیون باشد، برای استفاده از آن حتماً نیاز به محلول پاش داریم. در کل فرمولاسیون سموم را در سه گروه اصلی تقسیم بندی می کنند.

●  فرمولاسیون های مختلف سموم
۱) فرمولاسیون های خشک؛
۲) فرمولاسیون های مخصوص محلول پاشی؛
۳) فرمولاسیون های گازی یا شبه گازی.

●  فرمولاسیون های خشک
گردها یا فرمولاسیون های پودری (Dustable powder) و (Dust)
گرانول (Granules)
میکرو کپسول هاMicro capsulated formulated) (

خمیرها (Pastes)
فرمولاسیون های خشک، انواع مختلفی دارند که دسته اول گردها یا فرمولاسیون های پودری(Dusts) و (Dustable power) هستند. این فرمول، مخلوطی فیزیکی از ترکیب سم با یک ماده حامل یا(Carrier) است. مواد حامل عموماً رُس ها، مانند (Montmorilonit)و (Caolonit) یا پودر سیلیکات ها مانند پودر (Talk) و موادی مانند (Perlite) می باشند. گردها گیاه سوزی شدیدی روی گیاهان ایجاد نمی کنند، ولی برای تعدادی از حشرات، مانند حشرات گرده افشان مثل زنبورهای گرده افشان مضر می باشند. زیرا در لابه لای موهای سطح بدن آن ها تجمع پیدا می کنند و به کلنی زنبورهای عسل منتقل می شوند و هم چنین بر روی لاروهای آن ها نیز تاثیرات مخربی دارند.

گروه دوم (Granules) می باشند و برای جلوگیری از اثر (Drift) یا باد بردگی سموم ساخته شده اند. وقتی از گرد آفت کش در طبیعت استفاده می شود، در اثر وزش باد، مقداری از گرد به خارج از منطقه مورد استفاده منتقل می شود که اصطلاحاً به این موضوع (Drift) یا باد بُردگی می گویند، برای مقابله با این عامل گرانول ها ساخته شدند.

گرانول ها، سمومی هستند که اطراف آن ها را یک ماده حامل، مانند پودر تالک(Talk) یا رُس های وِرمی کولیت (Vermicolite) در بر می گیرد. قطر این گرانول ها عموماً ۲۵صدم میلی متر تا ۵ میلی متر است و در داخل خاک استفاده می شوند. تعداد زیادی از سموم که به این صورت ساخته می شوند، سیستمیک هستند و از طریق ریشه گیاهان جذب می شوند و حشراتی را که در روی قسمت سبزینه فعالیت می کنند را از بین می برند.

گروه دیگر این سموم، میکرو کپسول ها (Micro capsulated formulation) هستند. میکرو کپسول ها سمومی هستند که اطراف آن ها را پوششی از جنس ژلاتین یا آگار (به صورت جامد یا مایع) و در مواردی مواد پلی وانیل در برمی گیرد. میکرو کپسول ها سموم را بتدریج آزاد می کنند و برای مبارزه با مگس ها و پشه ها استفاده می شوند.

گروه دیگری از سموم خشک، طعمه های مسموم هستند. طعمه های مسموم در واقع با مواد غذایی که مورد علاقه آفات، یا جوندگان هستند مخلوط شده و از این طریق مورد استفاده قرار می گیرند. البته در مواردی طعمه های مسموم ممکن است به صورت آماده وجود داشته باشند که این طعمه ها عمدتاً برای جوندگان بکار می روند. در مورد گیاهان زینتی، بیشتر شامل ملخ ها و آبدزدک ها می شوند.

گروه دیگری از ترکیبات شیمیایی، خمیرها (Pastes) هستند. در این فرمولاسیون، ماده سمی را با یک ماده که خاصیت فرار بودن دارد مخلوط می کنند و بعد مقداری ماده چسبناک به آن اضافه می شود. از جمله این سموم، ترکیبی است بنام آنتی تارلو که برای مبارزه با آفات چوبخوار در داخل ساقه و تنه درختان مورد استفاده قرار می گیرد.
بطور کلی در بین سموم، گَردها بیشترین خطرات را برای جانداران مخصوصاً حشرات مفید دارند.

●  فرمولاسیون های مخصوص محلول پاشی
گردهای خیس شونده Wetable powder
امولسیون شونده ها Emulcitable concentrate
امولسیون های معکوس Inverted emulsion
محلول های قابل حل در آب Water solvable concentrate
پودرهای قابل حل در آب water solvable powder
سوسپانسیون های کلوئیدی Flowable
فرمولاسیون غلیظ با حجم کم Ultra volume
محلول های روغنی Oil solution
فرمولاسیون آماده مصرف Ready to use
قطر گردهای خیس شونده حدود ۳ میکرون است و وقتی داخل آب حل شوند بصورت سوسپانسیون نسبتاً پایداری در می آیند.

پاسخ دهید