کود ورمی کمپوست

ورمی‌کمپوست متشکل از ورمی (کرم خاکی) و کمپوست (کود آلی) به معنای نوعی کرم خاکی است که از فعالیت کرم خاکی حاصل می‌گردد.بیش از ۴۲۰۰ نوع کرم خاکی در طبیعت وجود دارد این کرم‌ها با کاوش خاک و تغذیه عناصر موجود در خاک و آمیختن آن با آنزیم‌های موجود در بدن خود، خاک را تازه می‌کنند و قدرت باروری آن را افزایش می‌دهند همچنین به دلیل جابجایی مداوم در خاک، با ایجاد سوراخ‌های زیاد، راه نفوذاکسیژن به خاک را آسان می‌کنند   .
کلمه ورمی (Verms) از لغت لاتین ورم (Vermis) گرفته شده که به معنی کرم است. تولید ورمی کمپوست فرایندی نیمه هوازی است (حدود ۸۰% رطوبت) که توسط گونه‌ای خاص از کرمها، قارچ‌ها، باکتری‌ها، واکتینومیست‌ها انجام می‌شود، همچنین مواد حاصل از بستر رشد کرم بوده که پس از دفع مواد زائد از سیستم گوارشی کرم در محیط باقی می‌ماند، ورمی‌کمپوست، مجموعه‌ای از فضولات کرم به همراه مواد آلی تجزیه شده و نیز اجساد کرم‌هاست که برای گیاه ارزش غذایی فراوانی دارد. در خاک‌هایی دارای مواد دفع شده توسط کرمها، عناصری مانند نیتروژن، فسفر و پتاسیم ۵ – ۱۱ مرتبه بیشتر از خاک‌های بدون کرم است. در اثر عبور مواد آلی از دستگاه گوارش کرم، عناصری از جمله ریزمغزی‌ها زیاد می‌شوند.
تولید ورمی‌کمپوست، تغذیه کرم‌های قرمز حلقوی بارانی موسوم به Eisenia Foetida از مواد آلی پسماندهای آشپزخانه بوده و محصول این فرایند کود آلی است که یکی از غنی‌ترین کودهای شناخته شده در دنیا است.
ورمی کمپوست کود الی بیولوژیک است که دراثرعبورتدریجی ومداوم مواد در حال پوسیدن از مجرای کرم خاکی گونه ایزونیا فتیدا ایجاد می شود .این مواد در حین عبورازمجرای کرم خاکی اغشته به ماده ای بنام موکوس شده که این ماده دارای املاح ،ویتامین ها،مواد معدنی وبسیاری دیگر از مواد موثربرای رشد و افزایش محصول میباشد بطوری که با انجام ازمایشات و تحقیقات  مختلف این کود بر روی سایر محصولات ،نتیجه چشمگیری حاصل امد که با افزایش چند برابری  محصول از لحاظ کمی وبا کیفیت چند برابر کیفیت قبل، محققان و  مهندسان بخش کشاورزی را  وادار به تولید ان کرد .بهترین ماده برای تولید ورمی کمپوست کود دامی میباشد .با   توجه  به افزایش الودگی های زیست محیطی که   در اثر استفاده بیش  از حد از کود های شیمیایی  و اثر مخرب این کودها بر روی زمین های زراعی و همچنین اقتصادی بودن ورمی کمپوست نسبت به کود های شیمیایی.
ورمی کمپوست، عبارت است از کود آلی بیولوژیک که دراثر عبور مداوم و آرام مواد آلی در حال پوسیدگی از دستگاه گوارش گونه هایی از کرم های خاکی و دفع این مواد از بدن کرم، حاصل می شود. این مواد هنگام عبور از بدن کرم آغشته به مخاط دستگاه گوارش (موکوس)، ویتامین ها و آنزیم ها شده که در نهایت به عنوان یک کود آلی غنی شده و بسیار مفید برای ساختمان و بهبود عناصر غذایی خاک، تولید و مورد مصرف واقع می گردد. بنابراین، ورمی کمپوست عبارت است از فضولات کرم به همراه درصدی از مواد آلی و غذایی بستر و لاشه کرم ها

خواص ورمی کمپوست
ورمی کمپوست
* سبک و فاقد هرگونه بو
* عاری از تخم علف های هرز
* حاوی میکرو ارگانیسم هوازی سفید مانند از تو باکترها
* بالا بودن میزان عناصر اصلی غذایی در مقایسه با سایز کودهای آلی
* دارا بودن عناصر میکرو مانند آهن، روی، مس و منگنز
* دارا بودن مواد محرکه که رشد گیاهی نظیر هورمون ها
* قابلیت بالای نگهداری آب و مواد غذایی
* فرآوری سریع تر از سایر کمپوست ها
* عاری از باکتری های غیر هوازی، قارچ هاو میکروارگانیسم های پاتوژن
* قابل مصرف در پرورش کلیه محصولات کشاورزی

ویژگی های اختصاصی در گیاهان تزئینی و دارویی :
* تداوم گلدهی گونه های مختلف گیاهان تزیینی
* حفظ رنگها و عطر گلها در طی زمان عرضه
* افزایش نسبت اسانسها و مواد موثر در گیاهان دارویی
* جلوگیری از زرد شدن و ریزش برگها
* بهبود جوانه زنی بذرها
* افزایش تداوم گلهای شاخه بریده در طی نگهداری در گلفروشی ها
 ویژگی های عمومی :
* افزایش مقاومت به استرس ها و تنش های محیطی
* ارتقاء مقاومت در برابر پاتوژنها و عوامل بیماری زای خاک
* کاهش و نهایتا حذف مصرف کودهای شیمیایی و مواد محرکه رشد خارجی
* افزایش نسبت تبدیل جوانه های رویشی به زایشی
* تشدید ریشه زایی و رشد قلمه ها
* حاوی سطح بالایی از عناصر ضروری برای رشد گیاهان
* تامین کننده عناصر اساسی در ایجاد عطر و طعم در محصولات کشاورزی
* افزایش زمان انبارداری محصولات جمع آوری شده با حفظ کیفیت
 
برتری ورمی کمپوست به کمپوست معمولی
ورمی کمپوست ماده ای شبیه به پیت (peat) است که به خوبی تغییر فرم یافته و ساختار، تخلخل، تهویه، زه کشی و ظرفیت نگهداری رطوبت آن در حد آلی می باشد. تولید ورمی کمپوست تعداد ریز موجودات بیماری زای گیاهی (pathogenic microganisms) را به شدت کاهش داده و بنابراین از این نظر برتری نسبی به کمپوست معمولی دارد. تولید کمپوست به عنوان یک فرآیند هوازی منجر به معدنی شدن (mineralization)نیتروژن می شود که در مورد تولید ورمی کمپوست، استفاده از کرم های خاکی باعث تسریع این روند می گردد. فرآیند هوموسی شدن (Humification) که در مرحله رسیدگی (Maturation stage) کمپوست سازی اتفاق می افتد، در طول فرآیند تولید ورمی کمپوست، بزرگتر و سریع تر اتفاق می افتد. کود تولیدی در این روش به علت بالا بودن نسبت کربن به ازت (C/N15) فاقد بوی نامطبوع و فعالیت حشرات مزاحم می باشد.
به طور کلی در حدود ۲۷۰۰ گونه مختلف از کرم های خاکی وجود دارند که بسته به موضوع کار و هدف، گونه انتخابی متفاوت خواهد بود.
این اهداف می تواند شامل موارد ذیل باشد:
۱ ـ افزایش حاصلخیزی خاک و بهبود ساختمان و مدیریت خاکVermicompost
۲ ـ افزایش محصول
۳ ـ تولید مکمل غذایی جهت خوراک دام و آبزیان
۴ ـ تولید مواد آرایشی
برای حفظ گیاهان ، نگهداری گلخانه ها ، گسترش مزارع و درختان میوه نیازمند مواد آلی می باشیم. سالها تلاش و مطالعه کردیم و پس از انجام مراحل تحقیقات و آزمایشات گوناگون دریافتیم باز هم قدرت لایزال پروردگار با خلقت موجودی ارزشمند بنام کرم خاکی توانسته یکی از عمده ترین نیازمندی بستر گل و گیاه یعنی مواد آلی را با وجود فضولات این جانور تامین نماید.
این جانور با تغذیه از مواد آلی موجود در طبیعت آن را به کود آلی مغذی تبدیل نموده به گونه ای که در حال حاضر این کود به عنوان یکی از غنی ترین کودهای آلی بیولوژیک شناخته شده در دنیا کاربرد دارد.
ورمی کمپوست در خواص فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی خاک تاثیر بسزایی دارد. این کود اصلاح کننده خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی خاک بوده و علاوه بر وزن مخصوص کم ، فاقد هرگونه بو ، میکرو
ارگانیسم های پاتوژن ، باکــــتری های غیر هـــوازی ، قارچ ها و علف های هرز می باشد. ورمی کمپوست علاوه بر قابلیت جذب آب با حجم بالا ، شرایط مناسب جهت دانه بندی و قدرت نگه داری مواد غذایی مورد نیاز گیاهان را فراهم می نماید. ورمی کمپوست حاوی عناصر غذایی بسیار غنی به ویژه ازت بوده که به تدریج آنها را در اختیار گیاه قرار می دهد.( این نکته از نظر حاصل خیزی خاک بسیار پر اهمیت است) این کود در مقایسه با سایر کودهای آلی دارای میزان عناصر اصلی غذایی بالاتری است. ورمی کمپوست علاوه بر عناصر ماکرو مانند ازت ، فسفر و پتاسیم که در فعالیتهای حیاتی گیاه نقش اساسی دارند حاوی عناصر میکرو مانند آهن ،مس ، روی ، منگنز نیز می باشد. علاوه بر این با داشتن موادی مانند ویتامین B12و اکسین عوامل محرک رشد گیاه را فراهم می آورند.
معمولا نسبت کربن به ازت (C/N) ورمی کمپوست ۲۰-۱۵ بوده و طول دانه های خشک آن بین mm5-1 متغیر است. هوموس آن نیز ۲۰% وزن خشک می باشد. کرم های زباله خوار با تغذیه زائدات آلی آنها را تجزیه و دگرگون می نمایند. فرایند هضم این کرم ها به تغییر سریع تر مواد آلی منتهی شده و کمپوست تثبیت می شود. نتیجه این عمل دستیابی به ورمی کمپوست با کیفیت بالا است که با بالاترین استانداردهای جهانی برابر می کند.
قابليت دسترسي براي تهيه مناسب
سبب افزايش ميزان توليد در زمان بسيار كوتاه مي‌شود.
سبب افزايش توليد شده
سبب بهبود كيفيت خاك مي‌شود.
فاقد هرگونه آلودگي است.
باقي مانده مواد مغذي در محصولات ندارد.
سبب افزايش توليد شده
انبارداري آن ساده است.
قابليت بسته بندي آسان و فاقد آلودگي
ب- كودهاي دامي:
قابليت دسترسي ساده دارد.
موثر در بهبود كيفيت خاك است.
سبب افزايش توليد محصول مي‌شود.
ج- كود سبز (بيولوژيك) دسترسي ساده
سبب بهبود كيفيت خاك مي‌شود.
سبب افزايش توليد شده
انبارداري آن ساده است.
هركدام از اين كودها داراي معايبي نيز هستند.
الف- كود شيميايي:
باعث سفت شدن خاك مي‌شود.
باعث تغيير كيفيت خاك مي‌شود. (شور شدن و آلودگي خاك)
باعث افت كيفيت محصولات مي­شود. (جذب عناصر غير ضروري در گياه)
باعث آلودگي آب‌هاي سطحي و كشاورزي مي‌شود.
ايجاد بيماري‌هاي حاد و مزمن
ب- كودهاي دامي (سنتي):
وجود انواع ويروس‌ها و ميكروارگانيسم‌هاي عنصر (عوامل بيماريها)
افزايش هزينه توليد با گرفتن كارگر جهت وجين باغات و مزارع براي مبارزه با
علف هرز
نياز به استفاده از سموم آفتكش جهت كنترل ميكروارگانيسم‌هاي مضر موجود
كود دامي
انبار داري سخت
ايجاد بوهاي مشمئز كننده
انتقال بيماري‌هاي مشترك با دام
ج-كود سبز (بيولوژيك و آلي):
بالا بودن قيمت به ازاي هر كيلو در مقايسه با ساير كودها
امكان دسترسي محدودتر نسبت به ساير كودها

نوع كود

محاسن

معايب

كود شيميايي

قابليت دسترسي براي تهيه مناسب

سبب افزايش ميزان توليد در زمان بسيار كوتاه مي‌شود.

انبارداري ساده

باعث سفت شدن خاك مي‌شود.

باعث تغيير كيفيت بافت خاك مي‌شود (شور شدن و آلودگي خاك)

باعث افت كيفيت محصولات شود (جذب عناصر غير ضروري در گياه)

باعث آلودگي آبهاي سطحي و كشاورزي مي‌شود.

ايجاد بيماريهاي حاد و مزمن را به همراه دارد

كودهاي دامي

قابليت دسترسي ساده دارد

موثر در بهبود كيفيت خاك است

سبب افزايش توليد محصول مي‌شود.

- وجود انواع ويروسها و ميكروارگانيسم‌هاي عنصر (عوامل بيماريها)

- افزايش هزينه توليد با گرفتن كارگر جهت و جين مزارع

- نياز به استفاده از سموم آفتكش جهت كنترل ميكروارگانيسم‌هاي مضر موجود كود دامي

- انبار داري سخت

- ايجاد بوهاي مشمئز كننده

- انتقال بيماري‌هاي مشترك با دام

كود سبز (بيولوژيك و آلي)

سبب بهبود كيفيت خاك مي‌شود

فاقد هرگونه آلودگي است

باقي مانده مواد مغذي در محصولات ندارد

سبب افزايش توليد شده

انبارداري آن ساده است

قابليت بسته بندي آسان و فاقد آلودگي

بالا بودن قيمت به ازاي هر كيلو در مقايسه با ساير كودها

امكان دسترسي محدودتر نسبت به ساير كودها

يكي ديگر از مصارف عمده كه امروزه در دنيا بسيار مورد توجه قرار گرفته است، استفاده از اين موجودات، در از بين بردن زباله‌ها، مواد زائد و فاضلاب‌هاي شهري و تبديل آنها به يك كود بيولوژيك بنام ورمي‌كمپوست مي‌باشد كه يك كود بسيار قوي و مفيد براي گياهان و زمين‌هاي زراعي محسوب مي‌گردد. يكي از بيولوژيست‌هاي آلماني بنام دكتر ورنر نيكل به كمك يك تيم از همكاران و تكنسين‌هاي خود تصميم گرفتند با كرمها و زباله‌ها آزمايشاتي بعمل آورند، آنها البته اين عمل را در محيط‌هاي باز انجام دادند و همچنين در لابراتور در جعبه‌هاي كشت بذر و نشاء هم اين عمل كاملاً بصورت رضايت بخشي انجام شد. در نتيجه فعاليت آنها معلوم گرديد كه به كمك كرم‌ها از ماسه و زباله مواد غذايي مي‌توان زمين‌هاي حاصلخيزي بوجود آورد. البته نبايد تصور كرد كه خاصيت كود در زباله‌هاست بلكه توليد كننده كود در واقع كرمها هستند.
آزمايشاتي جهت استفاده از كرم‌هاي خاكي در تغييرات بيولوژيك لجن و گل و لاي به عمل آمده و به عنوان يك روش زيست‌فنّاوري مؤثر، ارزان قيمت و قابل اجرا براي خلاص شدن از فاضلاب شهري، صنايع كنسروسازي و صنايع كاغذ سازي پيشنهاد شده است.
كمپوست كرم نتيجه هضم طبيعي غذا در سامانه‌هاضمه كرم خاكي است، مدفوع كرم دوره رشد گياه را بواسطه داشتن ميكروارگانيسم و مواد معدني غير آلي و همچنين دارا بودن مواد آلي، فعال و سريع مي‌نمايد. كمپوست كرم يك كود بيوارگانيك است كه بسيار نرم، سبك وزن‌، ترد، تميز، بي‌بو بوده و ظاهري كم و بيش شبيه به پودر گرانوله قهوه دارد و آنرا مي‌توان در كيسه بسته‌بندي نمود و يا در قوطي‌هايي به اندازه‌هاي متفاوت به بازار عرضه كرد. ارزشمندترين خاصيت اين كود در عملكرد استثنايي ميكروارگانيسم‌ها و همچنين هورمون‌هاي مختلف موجود در آن است. كمپوست كرم بدليل وجود آنزيم‌هاي ميكروارگانيسم‌ها و هورمون‌هاي رشد گياهي سبب تحريك عوامل رشد و نحوه توسعه گياهان مي‌گردند. افزودن زياد كمپوست بخاك به هيچ وجه خطر سوزانيدن گياه را به همراه نداشته و از آنجايي كه نقش اساسي آن تحريك و تسريع رشد گياه است بهترين تأثير را در رنگ آميزي گل و درشت نمودن آن دارا مي‌باشد.
۴-۲-۱- مزاياي ورمي‌كمپوست نسبت به ساير كودهاي سبز
ورمي‌كمپوست داراي نسبت كربن به نيتروژن مناسب‌تري نسبت به ساير كودهاي سبز است در نتيجه شرايط جذب عناصر مغذي توسط گياه سهل تر و فراهم تر است. همچنين اين تركيب داراي pH خنثي است و استفاده زياد آن تاثير منفي از كيفيت خاك و گياه ندارد، اين تركيب فاقد بو بوده و ناخالصي آن نسبت به ساير كودهاي سبز خيلي كمتر است.
۴-۲-۲- ورمي‌كمپوست در خدمت کشاورزان
ورمي‌كمپوست در خواص فيزيکي، شيميايي و بيولوژيکي خاک تاثير به سزايي دارد. ورمي‌كمپوست داراي عناصر غذايي بسيار غني به ويژه ازت بوده و تدريجاً آنها را در اختيار گياه قرار مي‌دهد. ورمي‌کمپوست چندين برابر وزن خود، آب را در خود ذخيره مي‌کند همچنين دانه بندي و قدرت نگه‌داري مواد غذايي مورد نياز گياهان را فراهم مي‌نمايد.
۴-۲-۳- موارد استفاده ورمي‌كمپوست
در کليه محصولات کشاورزي با اطمينان کامل قابل مصرف است. اعم از سبزيجات، صيفي‌جات، درختان مثمر و غير مثمر، چمن‌کاري، گل‌کاري، جنگل‌کاري،
گل‌خانه‌ها، گل‌هاي زينتي آپارتماني، پرورش قارچ، کشت کيوي و ....
۴-۲-۴- مواد متشکله ورمي‌كمپوست
آناليز شيميايي ورمي‌كمپوست که توسط موسسه تحقيقات خاک و آب صورت گرفته است در زير ارائه مي‌گردد:
PH                                     :                       ۷٫۵
ECE(ds/m)                       :                       ۵٫۵
Organic                             :                       ۴٫۰۲%
Nitrogen(dryweiht)         :                       ۱۹۳٫۷٫ P.Pm
Phosphorus(dryweiht)    :                       ۱۴۹۳۲P.Pm
Zinc                                  :                       ۱۱۱٫۶
Fe                                      :                       ۹۰۰۴
Mn                                    :                       ۴۱۹٫۱
۴-۲-۵- نحوه استفاده ورمي‌كمپوست
ورمي‌كمپوست توليد شده از كود دامي يا ساير زائدات آلي از لحاظ كيفي سرشار از مواد هوميك و عناصر غذايي به شكل قابل جذب گياه حاوي انواع ويتامين‌ها و هورمون‌هاي محرك رشد گياه و آنزيم‌هاي مختلف مي‌باشد كه مي‌تواند به عنوان كود مطلوب در پرورش گل و گياه در آپارتمان‌ها مورد استفاده قرار گيرد به همين منظور جدول زير براي استفاده بهينه از كود ورمي‌كمپوست به مصرف‌كنندگان گرامي ارائه گرديده است:

رديف

مورد استفاده


مقدار استفاده

۱

درختان ميوه (بسته به سن)

۳-۱ كيلوگرم براي هر درخت (۱۰۰۰ كيلوگرم هر هكتار)

۲

جنگل‌كاري (خزانه يا نهال كاري)

۲۰۰ گرم براي هر نهال

۳

درختچه‌هاي زينتي، چمن‌كاري

۱۰۰۰ گرم در متر مربع

۴

گياهان زينتي (انواع گل)

۹۰۰ گرم در متر مربع

۵

گلدان‌هاي متوسط

۱۵۰ گرم براي هر گلدان

۶

گلدان‌هاي بزرگ

۱۸۰ گرم براي هر گلدان

۴-۲-۶- مزاياي ورمي‌كمپوست
۱٫ ورمي‌كمپوست يک ترکيب کاملاً پاکيزه و سازگار با محيط زيست است.
۲٫ فاقد بو بوده و ناخالاصي آن نسبت به ساير کودهاي سبز خيلي کمتر است.
۳٫ دانه بندي مناسب دارد که بافت خاک را اصلاح مي‌کند.
۴٫ تا بيست برابر حجم خود آب را نگهداري مي‌کند لذا مصرف آب آبياري کم
 مي‌شود.
۵٫ داراي عناصر مغذي لازم و کافي براي توليد محصول مناسب و سالم است و فاقد هر نوع آلاينده شيميايي است.
۶٫ با توجه به مواد غذايي با ارزش آن سبب رشد بيشتر گياهان است.
۷٫ داراي نسبت کربن به نيتروژن مناسب‌تري نسبت به ساير کودهاي سبز است که در نتيجه شرايط جذب عناصر مغذي را براي گياه سهل‌تر مي‌کند.
۸٫ دارايPH حنثي است و استفاده زياد آن تاثير منفي بر کيفيت خاک و گياه ندارد.
۹٫ عاري از تخم علف‌هاي هرز است لذا خاک کشت پاکيزه مي‌ماند.
۱۰٫ فاقد تخم و لارو حشرات مضر و نماتدهاي مضر خاکزي است لذا گياه بدون مشکل آفات رشد مطلوب مي‌نمايد.
۱۱٫ داراي خاصيت دورکنندگي حشرات مضر خصوصاً انواع حشرات مکنده در محيط‌هاي حساس مانند گلخانه‌ها است.
۱۲٫ داراي خاصيت ضدعفوني خاک در مقابل امراض قارچي و باکتريايي گياهان دچار گنديدگي و پژمردگي نمي‌شوند.
۱۳٫ براي همه گونه گياه قابل استفاده است.
۱۴٫ شرايط ميکروارگانيسم‌هاي مفيد در خاک‌ها را بهبود مي‌بخشد.
۱۵٫ مصرف آن بسيار ساده بوده و نياز به ابزار خاص ندارد.
۱۶٫ حاوي ميكروارگانيسم‌هاي هوازي مفيد مانند ازتوباكتري‌ها
۱۷٫ بالا بودن ميزان عناصر اصلي غذايي در مقايسه با ساير كودهاي آلي
۱۸٫ دارا بودن عناصر ميكرو مانند آهن، روي، مس و منگنز
۱۹٫ فرآوري آسان و سريع‌تر از بيوكمپوست
۲۰٫ اصلاح كنندة خصوصيات فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك
۲۱٫ توليد در داخل کشور (صد درصد)
۲۲٫ استفاده از اين نوع كود، كيفيت محصولات كشاورزي را نسبت به كود شيميايي عملاً‌ حدود ۵۰ درصد و كميت (تعداد در واحد سطح) آنها را نيز چيزي در حدود ۲۰ تا ۷۰ درصد افزايش مي­دهد. و به علاوه مشکلات مربوط به باقي ماندن کود شيميايي در مواد غذايي را ندارد.
۲۳٫ بدليل خاصيت اسفنجي کود توليد شده در نگهداشت آب و آزاد سازي تدريجي آب موجود، از اين كود به همراه فنّاوري خاص، اقدام به بارور نمودن و حاصلخيزي زمين­هاي شوره­زار، شيميايي شده،‌ كوهپايه و غيرقابل كشت مي­شود.
۲۴٫ قيمت جهاني کرم کيلوگرم ۳۳ دلار  و قيمت جهاني کود کيلوگرم ۳۰۰۰ ريال مي­باشد.
۴-۲-۶- تأثير كرم‌هاي خاكي بر افزايش کيفيت خاک کشاورزي
كرم‌هاي خاكي ۳ تأثير متفاوت بر روي خاك‌هاي محيط زيست خود دارند كه عبارتند از: تأثيرات فيزيكي و مكانيكي، تأثيرات شيميايي و تأثيرات بيولوژيكي همچنين برخي از عوامل ديگر نيز در پراكنش و انتشار گونه‌هاي مختلف مؤثرند كه در ادامه بشرح مختصر هر كدام از آنها مي‌پردازيم:
تأثيرات مكانيكي
الف ـ بهبود ساختمان خاك
بهترين نوع ساختمان خاك كروي مي‌باشد كه به دو دسته گرانوله[۳] و اسفنجي[۴] تقسيم مي‌شود؛ فعاليت كرم خاكي در خاك، ساختمان اسفنجي به وجود مي‌آورد؛ فضولات باقيمانده از كرم و تجزيه مواد آلي موجود در آنها توسط ميكروارگانيسم‌ها باعث آزاد شدن ماده چسبنده‌اي مي‌شود كه اين ماده ذرات خاك را به هم مي‌چسباند و در نهايت خاكدانه‌هايي بسيار مقاوم را به وجود مي‌آورد. همچنين گسترش رشته‌هاي قارچي به داخل حفرات ايجاد شده توسط كرم خاكي به استحكام و پايداري خاك كمك مي‌كند و از اين طريق فرسايش خاك نيز كاهش مي‌يابد.
ب ـ تغيير بافت خاك
كرم‌ها به عمق خاك مي‌روند و خاك عمقي را مي‌بلعند و به سطح مي‌آورند. در سنگدان كرم ذرات درشت سائيده مي‌شوند و به ذرات نرم تبديل مي‌شوند؛ مثلاً در يك خاك شني كه ذراتش بزرگتر از نيم ميلي‌متر بود كرم خاكي بيشتر ذرات را به كوچكتر از ۲/۰ ميلي‌متر تبديل كرد. كرم‌ها معمولاً ذرات درشت‌تر را در زير ذرات كوچكتر و نرم قرار مي‌دهند كه اين امر عكس عمل فرسايش آبي يا بادي خاك مي‌باشد.
ج ـ‌يكنواخت كردن پروفيل خاك
حمل مواد آلي از لايه‌هاي سطحي به لايه‌هاي دروني خاك و حمل مواد زيرين (رس ـ آهك و...) به سطح خاك، باعث يكنواخت كردن پروفيل خاك مي‌شود.
د ـ افزايش پايداري خاكدانه‌ها
خاك‌ها پس از خارج شدن از دستگاه گوارش كرم، داراي خاكدانه‌هاي درشت‌تر و مقاوم‌تر مي‌شوند. افزايش پايداري خاكدانه‌ها بستگي به نوع كرم و علي‌الخصوص به مقدار مواد آلي خاك دارد. به طوري كه در خاك‌هاي معدني و فقير از مواد آلي، چنين افزايشي ديده نمي‌شود. در واقع علت اين تغيير مقاومت، تشديد تجزيه مواد آلي و سنتز مواد هوميك به وسيله فلور دستگاه گوارش كرم‌ها و سپس تثبيت قسمتي از اين تركيبات آلي روي ذرات معدني خاك و همچنين آغشته شدن اين دانه‌ها به ترشحات آهكي غدد داخلي كرم و بالاخره پوشيده شدن اين مجموعه با ترشحات لزج و چسبناك دستگاه گوارش كرم و يا ميكروفلور موجود در اين دستگاه مي‌باشد كه مجموعاً سبب افزايش مقاومت ساختمان خاكدانه‌ها مي‌گردد.
ه‍ ـ افزايش ظرفيت نگهداري آب در خاك
در نتيجه تشكيل كمپلكس مواد آلي با ذرات معدني و ايجاد خاكدانه‌هاي درشت‌تر، فضولات كرم‌هاي خاكي[۵] ۴ـ۳ برابر وزن خود آب جذب مي‌كنند.
و ـ افزايش قابليت نفوذپذيري خاك
به علت افزايش درصد منافذ سرعت نفوذ آب در خاك بين ۱۰ـ۲ برابر افزايش مي‌يابد.
ز ـ بهبود تهويه و زهكشي
در خاك‌هائي كه فعاليت كرم‌هاي خاكي مشهود مي‌باشد، خلل و فرج پرشده از هوا %۳۰ـ۱۸ بيشتر از خاك‌هاي ديگر است.
تأثيرات شيميايي
اهميت نقش كرم‌هاي خاكي را در تحول هوموس مي‌توان از مقايسه يك خاك مور كه حاوي تعداد كمي كرم خاكي است و يك خاك مول با تعداد فراوان كرم خاكي درك كرد كه در خاك مول به علت تأثير تعداد زياد كرم خاكي افق‌هاي آن اساساً تحول يافته و تمايز افق مشهود نيست در حاليكه خاك با نوع هوموس مور لايه لايه بوده و طبقات مشخص دارد.
مكانيسم تحول بدين‌گونه است كه محتويات لوله گوارش در كرم‌هاي خاكي كه در حدود خنثي يا كمي قليايي و ناشي از آمونياك موجود در محيط معده است. با توليد مقادير زيادتري از مواد قليايي دفعي بر روي PH خاك و در فرآيند تجزيه مواد آلي مؤثر واقع مي‌شود. از طرفي چون فعاليت باكتري‌ها در واكنش خنثي تا كمي قليايي بنحو مطلوبي انجام مي‌گيرد. اين ميكروارگانيسم بطور غيرمستقيم اثر مطلوبتري در شكستن ملكول‌هاي تركيبات آلي و توليد هوموس از نوع مول دارد در حاليكه در شرايط داراي اسيديته كم قارچ‌ها رشد بيشتري داشته و هوموس از نوع مور توليد مي‌گردد.
گونه‌هاي حفار كرم‌هاي خاكي در فرآيند اختلاط نقش اصلي را به عهده دارند. و اين كار را در دو مرحله انجام مي‌دهند. در مرحله اول ‌با بلع مخلوطي از ذرات آلي و معدني باعث ازدياد تشيكل كمپلكس‌هاي آلي معدني خاك مي‌گردند و در مرحله دوم با دفع مدفوعات در سطح خاك، كه ذيلاً به توضيح مختصر هـر يك ‌اشاره مي‌گردد.
مرحله اول: تشكيل كمپلكس‌هاي آلي و معدني كه به راه‌هاي مختلفي صورت مي‌گيرد. بخش قابل ملاحظه‌اي از طريق مواد سيماني آلي و غير آلي ايجاد مي‌شوند و نيز ممكن است پل‌هاي الكترواستاتيك بين ذرات با بار منفي و كاتيون‌هايي نظير كلسيم موجود باشد كه ذرات آلي و معدني را به يكديگر متصل كند. به علاوه تشكيل اين كمپلكس‌ها ميداني از يون‌هاي فلزي را به وجود مي‌آورد كه در خاك نگه‌داري شده و در نتيجه شستشو نيز از بين نمي‌روند تشكيل ذرات آلي معدني توسط ترشحات غشاء نازك و شفاف بخش قدامي روده كور صورت مي‌گيرد كه اين عوامل باعث اصلاح شرايط و حاصلخيزي خاك مي‌گردند.
مرحله دوم: كرم‌هاي خاكي از يكطرف ذرات ريز آلي ـ معدني را از بخش‌هاي عميق‌تر پروفيل خاك به سطح آن منتقل مي‌نمايند و از طرف ديگر گونه‌هاي حفار آنها ممكن است در خاك‌هاي معدني قطعاتي از مواد آلي را از سطح خاك بداخل حفرات خود بكشند و با اين عمل دو جانبه بر روي مواد آلي ومعدني دالان‌هاي عميق در خاك‌هاي معدني، بطور متناوب همراه با دفع مدفوعات بعضي از عناصر غذايي را از اعماق پروفيل به سطح خاك بر مي‌گردانند.
شواهد بسياري موجود است كه غلظت كلسيم، سديم، منيزيم، پتاسيم، فسفر و موليبدن قابل جذب در مدفوعات كرم‌هاي خاكي بيشتر از محيط اطراف آنها بوده است و اين پديده در مناطق زيادي از جمله ايالات متحده آمريكا، آفريقا، هند و مناطق ديگر گزارش شده است (واتانابه Watanabe 1975). همين گزارش اضافه مي‌كند كه PH و غلظت كربن و ازت نيز نسبت به خاك محيطي بيشتر بوده و در چرخه تغذيه‌اي گياهان كشت شده تأثير بسيار مثبتي داشته است. جدول شماره ۲تفاوت غلظت مواد غذايي در مدفوعات كرم خاكي و محيط زيست كرم‌ها را به خوبي نشان مي‌دهد.
تأثيرات بيولوژيكي
الف) افزايش فعاليت تنفسي خاك
ب ) تسهيل نفوذ ريشه‌هاي گياه به قسمت‌هاي عمقي خاك، ديده شده است كه ريشه‌ها جهت انتشار در خاك، مجاري ايجاد شده توسط كرم‌ها را ترجيح مي‌دهند.
ج ) تعداد كل ميكروارگانيسم‌ها در اطراف محل فعاليت آنها ۵ـ۴ برابر افزايش مي‌يابد.
از جمله اين ميكروارگانيسم‌ها كه تعدادشان در خاك افزايش مي‌يابد، مي‌توان به انواع تثبيت كنندگان ازت، نتيريفيكاتورها، آمونيفيكاتورها و انواع توليد كنندگان ويتامين B12 اشاره كرد. در ضمن، تعداد و فعاليت اكتينوميست‌ها به طور مشخص افزايش مي‌يابد.
لازم به ذكر است كه كرم‌ها، ميكروارگانيسم‌هاي بيمار گياهي را مصرف و هضم كرده و در نهايت موجب آزاد شدن عناصر غذائي موجود در بدن آنها براي تغذيه گياه مي‌شوند؛ به علاوه تا حدي از رشد قارچها جلوگيري مي‌شود و تعداد زيادي از جلبك‌ها و باكتري باسيلوس سرئوس[۶] از بين مي‌روند.
هنگامي كه كرم‌هاي خاكي به بسترهاي پرورشي اضافه مي‌شوند با خوردن محتويات زائدات آلي، آنها را تجزيه و دگرگون مي‌نمايند. فرآيند هضم اين كرم‌ها به تغيير سريعتر مواد منتهي شده و كمپوست تثبيت مي‌شود. اين فرآيند را مي‌توان به چهار مرحله تقسيم نمود. همانطور كه در تصوير ۱۰ ديده مي‌شود در مرحلة اول ميزان انواع باكتري‌ها بسيار زياد است در مرحلة دوم انواع قارچ‌ها شروع به رويش مي‌نمايند و در مرحلة سوم انواع حشرات خاكزي در بستر رو به افزايش مي‌نمايند و در پايان جمعيت كرم‌هاي خاكي غالب شده در اين مرحله كمپوست عاري از هرگونه عامل پاتوژن، بذر علف هرز و يا حشره‌اي مي‌باشد به عبارت ديگر كرم‌هاي خاكي همانند يك پالايشگاه بيولوژيك، كود اوليه را تصفيه نموده و در حين اين عمل بر جمعيت باكتري‌هاي تثبيت كنندة ازت و فسفر افزوده مي‌شود.
كرمها با خوردن محتويات زائدات آلي، آنها را تجزيه و دگرگون مي‌نمايند. فرآيند هضم اين كرم‌ها به تغيير سريعتر مواد منتهي شده و كمپوست تثبيت مي‌شود. نتيجه اين عمل دستيابي به كرمي كمپوستي با كيفيت بالايي است كه با بالاترين استانداردهاي جهاني برابري مي‌كند.
توليد كود به روش كرمي كمپوست به دليل هوازي شدن سامانه كمپوست (حفر دالان‌ها توسط كرم‌هاي خاكي) هيچ‌گونه بوي بدي از خود به جاي نمي‌گذارد و كمپوست توليد شده عاري از ميكروبها و ميكروارگانيسم‌هاي مضر و بيماري‌زا مي‌باشد.
۴-۲-۸- جمع‌آوري کمپوست
سه راه اساسي براي جدا سازي کرم‌ها از کمپوست پيشنهاد مي‌گردد.
۱٫    ريختن مواد تازه در کنار ورمي‌كمپوست: در اين حالت کرم‌ها پس از وارد شدن به داخل مواد آلي تازه به ما اجازه مي‌دهند که ورمي‌كمپوست به عمل آمده را جدا نماييم.
۲٫       جدا سازي ورمي‌كمپوست و کرم‌ها توسط الک.
۳٫    استفاده از نور خورشيد: کرم‌ها در اثر نور و رگماي خورشيد به قسمت‌هاي تحتاني مواد آلي وارد مي‌شوند. پس از سپري شدن ۱۰ دقيقه مي‌توان قسمت‌هاي روئين را جدا سازي نمود، و اين عمل را تا زماني ادامه دهيم که توده ورمي‌كمپوست کاملاً تخليه گردد.
۴-۲-۹- بسته بندي کمپوست
ورمي‌كمپوست را مي‌توان در بسته بندي‌هاي يک، پنج و بيست کيلوگرمي مورد استفاده قرار داد. جنس بسته‌ها را مي‌توان از کاغذ و يا پلاستيک انتخاب نمود. رطوبت ورمي‌کمپوست در هنگام بسته‌بندي بيش از %۲۰ نباشد.
۴-۲-۱۰- ميزان مصرف کمپوست
در زراعت‌هاي رايج مي‌توان از ورمي‌كمپوست به ميزان ۵-۳ تن در هکتار استفاده نمود. ميزان مصرف در گياهان گلداني %۲۰-۵ وزن خاک گلدان و در باغات ميوه به ميزان ۵-۲ کيلوگرم به ازاي هر درخت مي‌باشد.
برخي نکات مهم در توليد ورمي‌كمپوست:
مواد آلي را مي‌توان به طور پيوسته در طول مدت زمان۳-۲ ماه به بستر اضافه نمود و يا تا زماني اين عمل ادامه يابد که گنجايش بستر اجازه دهد. با توليد ورمي‌كمپوست کرم‌ها را بايد به بسترهاي جديد که داراي غذاي کافي باشد منتقل نمود. انباشتن بيش از حد مواد غذايي در بستر، سبب ايجاد بوي نامطبوع و ترکيبات سمي مي‌گردد. در اين حالت بايد از اضافه نمودن مواد جديد به بستر خودداري نمود. غذاهاي خيلي مرطوب به علت ايجاد شرايط بي هوازي نيز بوي نامطبوع توليد مي‌نمايند، براي جلوگيري از اين عمل، کف بستر بايد داراي زهکش باشد. براي جلوگيري از هجوم مگس، سطح بستر را با مواد مناسب پوشانده شود.
۴ـ۳ـ کاربردهاي تغذيه اي
الف ـ ليپيدها
ليپيدهاي كرم خاكي: براساس ارزيابي‌هاي انجام شده در مراكز مختلف، كرم خاكي خصوصاً E.Fetida در مرحله بلوغ تا %۱۴ چربي دارد كه برحسب نوع تغذيه و عبور از مرحله بلوغ خصوصاً در سنين بالا بر ميزان آن تا %۱۷ افزوده مي‌شود بخش عمده چربي‌هاي كرم خاكي در فاصله دو لوله تشكيل دهنده بدن اين جانور قرار دارند توزيع اين ماده در سرتاسر طول بدن يكسان نيست بلكه به دليل سيلان نسبي، جانور آنرا گاهي در يك انتها و گاهي در قسمت‌هاي مياني بدن خود بيتشر متمركز مي‌سازد كه در اين صورت از نظر ظاهري نيز بخوبي قابل مشاهده است. از نظر فيزيكي، چربي‌هاي كرم خاكي جامد نبوده عمدتاً سيال و نيمه سيال هستند و از چگالي بالائي برخوردارند. آناليز ليپيدها نشان داده است كه هر دو گروه ليپيدي خنثي مركب و ساده در بين آنها وجود دارند و دو نوع اشباع و غير اشباع را شامل مي‌شوند از نكات جالب توجه آنست كه چربي‌هاي امگا ـ ۳ كه اخيراً در امر تغذيه و مقابله با سرطان اهميت شايان توجهي يافته‌اند در بدن اين جانور سهم قابل توجهي از ليپيدها را تشكيل مي‌دهند. سهم ليپدهاي غير اشباع در مرحله بلوغ بيشتر از ليپيدهاي اشباع است و اسيدهاي چرب زوج كربنه بمراتب از فرد كربنه بيشتر مي‌باشد. عمده ويتامين‌هاي بدن كرم خاكي خصوصاً ويتامين E در بخش ليپدي بدن او قرار دارند در شرايط گرسنگي و كمبود مواد غذائي تا ۳۰ درصد از مقدار ليپيد بدن اين موجود تحليل رفته و بر چگالي ليپيدهاي باقي مانده افزوده مي‌شود.
چربي كرم خاكي معمولاً رنگ خاصي ندارد ولي بدليل مخلوط شدن برخي مواد رنگدانه‌اي از بخش‌هاي مختلف در اين ماده و همچنين گرانول‌هاي كاروتنوئيدي پخش شده در آن رنگي مي‌شود رنگ آن از زرد ليموئي تا قهوه‌اي طيف دارد. بخش كمي از اين ليپدها بطور متناوب از بدن كرم به همراه موكوس به بيرون و سطح بدن او تراوش مي‌شود كه در ايجاد بوي مخصوصي از اين جانور مؤثر است. ليپيد كرم خاكي داراي ارزش غذائي و دارويي است و خصوصاً بدليل همراه بودن مواد ليپيدي يا حل شده در ليپيد در ايجاد طعم در غذاي تهيه شده از كرم براي آبزيان و طيور بسيار مؤثر است بگونه‌اي كه ليپيد را مسئول جاذبه غذائي براي اين جانوران مي‌دانند بدليل فعاليت ضد اكسيداني (آنتي اكسيداني) بسيار بالا، ليپيدهاي كرم خاكي دوام زيادي دارند و لذا جمع‌آوري آنها و نگهداري در غياب نور براي مصارف داروئي طولاني مدت يا ذخيره غذائي، كاملاً امكان پذير است. وجود ليپيدهاي فرار كه به سرعت تبخير مي‌شوند سبب شده كه از چربي كرم خاكي در تهيه كرم‌هاي مخصوص به منظور انتقال دهنده مواد مؤثر داروئي حل شونده در ليپيد استفاده شود از آنجا كه اين ليپيدهاي فرار حساسيت‌زا نيستند و تحريك پوستي ايجاد نمي‌كنند، تمايل به استفاده از آنها را در صنايع يادشده بيشتر شده است.
از نظر غذائي اعتقاد براين است كه در طيور وجود نسبت متعارف از ليپيدهاي كرم خاكي در بدن اين جانور سبب كاهش در ميزان كلسترول تخم مرغ‌هائي مي‌شود كه مرغ‌ها آن از اين جانورتغذيه كرده‌اند.
از ديگر مصارف اين ليپيدها كه در مبارزه بيولوژيك مطرح است دافعه حشرات و برخي خزندگان از محل وجود كرم است كه با ترشحات ليپيدي اين جانور ارتباط دارد و بطور طبيعي نيز از اين روش استفاده مي‌كنـد.
كاربرد مخلوط يا هموژن كرم خاكي به صورت ضماد بر روي مفاصل و كاهش درد و حتي حذف التهابات مفصلي در بسياري از كتب پزشكي اعصار گذشته آمده است خصوصاً در طب چيني هنوز هم اين مورد كاربرد داشته و استفاده مي‌گردد كه دليل عمدة آن وجود مواد تسكين دهنده درد و برخي مواد ضد التهاب و سريع الجذب در مخلوط هموژن بدن كرم خاكي است.
در عمل براي بدست آوردن بخش عمده ليپيدهاي كرم خاكي از تحريكات الكتريكي محدود يا شوك‌هاي فيزيكي سبب تراوش اين ماده شده كه از سطح بدن او قابل جمع‌آوري و سبب خالص‌سازي است روش ديگر هم استفاده از حلال‌هاي ليپيدي بر روي هموژن بدن كرم پس از مدت حداقل نيم ساعت، از شروع هموژناسيون است.
ب ـ دارا بودن لكتين
ـ يكي ديگر از موادي كه از كرم‌هاي خاكي به فراواني قابل استحصال است لكتين‌ها هستند. لكتين‌ها موادي با ساختار پروتئيني هستند كه در ساختمان خود داراي يك يا دو جايگاه براي اتصال قندها مي‌باشند. لذا از آنها در جداسازي قندها از محلول‌ها استفاده مي‌شود همچنين در اتصالات سلولي بين غشاء و ارتباط آنتي‌بادي‌ها و سامانه ايمني به طور طبيعي نقش دارند امروزه از لكتين‌ها هم در صنايع دارويي و هم در تغذيه استفاده مي‌شود همچنين در تهيه كيت‌هاي ايمنولژي و روش اليزا براي سنجش‌‌هاي سرولوژيكي بهره‌برداري مي‌گردد. از اينرو بدليل وجود طيف وسيعي از لكتين‌ها در كرم خاكي از طريق استخراج آنها، نسبت به توليد انبوه از اين موجود مي‌توان بهره‌برداري نمود البته اين قسمت جزء كاربردهاي جديد فرآورده‌هاي كرم خاكي است، كه در عمل به فنّاوري نسبتاً پيچيده‌تري در مقايسه با موارد كاربردي ديگر نياز دارد.
لكتين‌ها پروتئين‌هائي هستند كه مي‌توانند به طور اختصاصي به قندها متصل شده و رسوب ايجاد كنند و مي‌توان با استفاده از موادي، لكتين را از قندها جدا كرد.
كرم‌هاي خاكي داراي مقدار زيادي لكتين هستند كه در عصاره ترشحي آنها وجود دارد. ميزان آن در كرم خاكي بالغ ml3 به ازاء هر ۱۰۰ عدد كرم بالغ است. با تحريكات ضعيف الكتريكي مي‌توان اين عصاره را از كرم‌هاي خاكي جدا كرد. براي جمع‌آوري اين عصاره نيازي به كشتن كرم‌ها نيست. لازم به ذكر است كرم‌هائي كه لكتين‌گيري شده‌اند مي‌توانند پس از ۲ هفته استراحت مجدداً جهت برداشت لكتين مورد استفاده قرار گيرند. در اين دو هفته بايد غذا و شرايط مطلوب براي كرم‌ها فراهم نمود.
لكتين در ترميم بافت‌هاي موجود دخالت دارد و قدرت چسبندگي رادر بافتها زياد مي‌كند. در مجموعه محلول لكتين استحصال شده به علت غلظت بالا، آلودگي دير اتفاق مي‌افتد. براي رقيق كردن لكتين مي‌توان از مواد رقيق كننده‌اي نظير بافر اگزالات %۳۵ با ۴/۷=PH استفاده نمود.
به خاطر اينكه ترشحات كرم خاكي ترشحات لكتيني ـ ليپيدي است بايد ليپيد را از آن جدا، و لكتين را خالص برداشت كرد. براي اين امر مي‌توان از محلول nهگزان استفاده كرد.
د ـ دارا بودن پروتئيني با كيفيت بالا
اتراكتانت‌ها و خوش طعم كننده‌هائي كه در بافت‌هاي كرم خاكي وجود دارد باعث خوش خوراكي آن مي‌گردد. پروتئين‌هاي كرم خاكي با اسيدهاي آمينه اتراكتانتي همراه است كه باعث خوش خوراكي آن گشته و جذب (Uptare) را زياد مي‌كند.
پيله‌هاي (كوكون‌هاي) كرم‌ خاكي را نيز مي‌توان پودر نموده و در تغذيه طيور از آن استفاده كرد نكته جالب اينكه اين پيله‌ها استريل بوده و سرشار از آلبومين است.
جنين كرم‌ها در هفته اول شديداً در حال رشد هستند در اين حالت غلظت مواد تحريك كننده رشد در آن زياد بوده پروتئين‌ها بسيار لطيف و جذب آن از پودر كرم خاكي بالغ بيشتر است. تغذيه پودر اين نوزادان به علت دارا بودن فاكتور رشد به ماهيان و جوجه‌ها بسيار مفيد است.
كرم‌هاي نوزاد را مي‌توان توسط محلول متيل گالين S6X فسفات جمع‌آوري كرد. كرم‌هاي سفيدرنگ سريعاً در اطراف اين ماده جمع‌آوري مي‌شوند.
ه‍ ـ دارا بودن اسيد چرب
در چربي‌هاي بدن كرم خاكي اسيدهاي چرب امگا سه وجود دارد كه از اسيدهاي چرب با ارزش در صنايع بهداشتي، آرايشي و چرمسازي است. براي جدا كردن ليپيد از پودر كرم خاكي مي‌توان از محلول nهگزان استفاده كرد.
و ـ دارا بودن آنزيم‌هاي مناسب
ـ از ديگر موارد كاربردي كرم خاكي استفاده از آنزيم‌هاي آن مي‌باشد اين موجود خصوصاً در دستگاه گوارش خود بدليل كاركرد بالايي كه دارد حاوي چند گروه اصلي آنزيم‌ها است ليپازها، چند نوع پروتئاز از هر چهار گروه اصلي آن، و سلولاز در حدي وجود دارد كه نسبت به استخراج آنها در ابعاد انبوه اقدام شده و امروزه يكي از منابع تأمين اين آنزيم‌ها در صنايع آنزيمي و كاربرد آن در صنايع شوينده محسوب مي‌شود وجود سلولاز در اين جانور باعث شده كه از طريق پرورش آن بر بسترهاي غني از سلولز نسبت به تبديل و هضم آن اقدام گردد و در تأمين پروتئين جانوري از كربوهيدرات گياهي در مناطقي كه بقاياي سلولزي يك مشكل زيست‌محيطي محسوب مي‌شود. يك اقدام بسيار سودآور مفيد و چند جانبه تلقي مي‌گردد.
۴ـ۴ـ روش‌هاي فرآوري
كرم خاكي نبايد بلافاصله پس از برداشت به تغذيه طيور رسانده شوند و بايد آن را  در محلول‌هاي بافري استريل (نظير اگزالات يا كارباپرل) كه حاوي پليمرهاي سلولزي است وارد كرد تا دستگاه گوارش آنها تخليه شود در ترشحات ليپيدي كرم‌ها موادي وجود دارد كه براي مرغها مضر است.
الف ـ پولك‌سازي:
براي تهيه پولك ابتدا بايد كرم‌ها را سائيده و سوپ غليظي از آن تهيه كرد. سپس بايد چند ساعتي اين سوپ را به حال خود رها كرده تا آنزيم‌ها روي آن اثر كنند. اين كار بايد در فشار زياد هوا و عدم حضور اكسيژن صورت گيرد. در حين هموژنيزه كردن كرم خاكي بايد مواد ضداكسيدان نظير SOD (Supper Oxide dismutaze)  و ويتامين C به آن اضافه كرد و سپس آن را دهيدراته مي‌كنيم براي تهيه پولك اين سوپ را روي بسترهائي پهن و در عدم حضور اكسيژن خشك كرده و تراشيده به صورت پولك در مي‌آوريم.
ب ـ توليد كيك و تهيه پرگرانوله
در اين حالت پس از تهيه سوپ يك ماده خمير كننده به آن مي‌افزاييم. سپس اين ماده را از سامانه گرانوله عبور داده تا دانه‌بندي شود.
۲ بار دمش بخار به داخل كيك باعث پف كردن و الاستيزه شدن آن مي‌شود. پودر كيك بايد ۲ مرتبه هيدراته و دهيدراته گردد تا كيفيت آن مطلوب شود.
د ـ توليد پودر كرم خاكي
در اين حالت بايد كرم‌ها را در درجه حرارتي خاص كه به پروتئين‌ها آسيب نرساند ب

پاسخ دهید