اثرات شوینده های شیمیایی و محصولات بهداشتی بر سلامتی

 

امروزه با ارتقاء فرهنگ بهداشت  فردي  و محيطي  و پيشگيري از بروز بسياري از بيماريها از انواع مواد شوينده در منازل  بصورت هاي مختلف و گسترده استفاده ميشود. اغلب شوینده های خانگی مورد استفاده محتوي تركيبات شیمیایی سمی ازجمله مواد  آلي فرار هستند كه به سرعت در فضا منتشر می‌شوند و داراي اثرات سوء متعددی مي باشند.

مواد شوينده هرچند باعث پاكيزگي مي شود اما رعايت نكردن نكات دقيق مصرف، مي تواند سلامتي را به مخاطره اندازد. استفاده نادرست از اين مواد در كوتاه مدت و طولاني مدت مي تواند منجر به ناراحتي هاي زير گردد:

  • بيماريهاي پوستي

شوينده هاي مورد مصرف، بدليل داشتن مواد اسيدي لكه بر قوي، عموما خاصيت از بين برنده چربي ها را دارند و از آنجا که در پوست نيز لايه محافظي از چربي وجود دارد، استفاده مکرر از مواد شوينده بدون محافظ همچون دستکش سبب خواهد شد تا ضمن از بين رفتن مقدار چربي لايه شاخي پوست، به آن آسيب جدي وارد آيد. آسيب هاي ياد شده ابتدا به شکل جمع نشدن دست بروز پيدا مي کند و سپس باعث مي شود تا شيارهاي دست واضح تر از قبل مشخص شود و پس از ايجاد خارش به عنوان شروع موارد حاد، التهاب و اگزما ايجاد مي شود که گاها همراه با عفونت و ترشح پوستي خواهد بود.

در سالهاي اخير شركتهاي توليدكننده مواد شوينده براي جذب مشتري از مواد اسيدي قوي كه در امور صنعتي كاربرد دارد، استفاده مي كنند كه اين مسئله سلامتي پوست را تهديد مي كند.
استفاده متناوب از مواد شوينده قوي براي پاكيزگي خانه به خصوص براي حمام و دستشويي علاوه بر بيماري هاي پوستي، باعث پيري پوست مي شود.. تماس مستقيم اين مواد شيميايي با دست علاوه بر مضر بودن براي پوست موجب صدمه زدن به ناخن ها و ايجاد لكه هاي سفيد بر روي آنها مي شود. در برخي از موارد شوينده و سفيد كننده عامل اصلي شكنندگي ناخن ها است.

۲- بيماريهاي تنفسي
سفيدكننده هاي لباس و لكه برهاي كف و موزائيك ها، پاك كننده هاي شيشه، ضدعفوني كننده هاي هوا و حشره كش ها داراي مواد گازي خطرناك براي دستگاه تنفسي هستند.

انتشار اين گازها در هوا و تنفس آنها باعث اختلال در عملكرد ريه مي شود و استمرار آن ممكن است باعث بروز سرطان ريه شود.

کمیسیون ایمنی محصولات مصرف کننده ها، عموماَعلت ۱۵۰ نوع آلرژی ، اثرات نقص تولد و سرطانها و مشکلات روانی را در خانه ها کشف کرده است.

هر ساله در كانادا یک میلیون مورد مسموميت در نتیجه استفاده از محصولات شوینده خانگی ایجاد می شودکه برخی از آنها کشنده مي باشند .

نتايج مطالعات حاكي از اين است كه غلظت سموم مواد شیمیایی ناشي ازكاربرد مواد شوينده  در خانه ها ۵ برابربیشتر از هوای خارج است .

مطالعه اي كه توسط EPA  انجام شده است نشان داده که ميزان بعضي ازاين مواد درهوای داخل خانه ممكن است ۷۰ برابر ميزان آنها در محيط بيرون باشد.

كاربرد فراوان مواد شوينده و پاك‌كننده از جمله جرم‌گيرها و سفيدكننده‌ها در منازل، موجب انتشار برخي ذرات شيميايي خطرناك در توالت، حمام و آشپزخانه می‌شود و استفاده و تداوم اين مواد به همراه آب گرم هم اثر منفي آنرا دو چندان مي‌كند.

علاوه بر این مشکلات مسئله تجمع این مواد خطرناک شیمیایی در  لوله های فاضلاب است، که علاوه بر عدم وجود هزینه کافی در تصفیه آنها آب کافی هم برای رقیق سازی آنها وجود ندارد .

انواع مواد شوينده :

۱- مواد شوينده داراي خاصيت خورندگي: جرم گير -لوله بازكن-سفيد كننده ها و ضدعفوني كننده ها

۲- مواد شوينده داراي خاصيت واكنش پذيري : برخي از محصولات بهداشتي مورد مصرف در منازل ، در اثر تركيب با يكديگر گازهاي سمي و يا قابل انفجار توليد مي كنند . نمونه اين مواد  وايتكس و جرم گير حاوي جوهر نمك هستند كه مخلوط كردن نا آگاهانه آنان با يكديگر تاكنون عامل مسموميت شديد بسياري از خانم هاي خانه دار در اثر تنفس گاز سمي كلر ، حاصل از واكنش اين دو ماده بوده است . نمونه ديگر از اين گروه واكنش لوله بازكن محتوي سود سوزآور با ظروف و اتصالات آلومينيومي است كه باعث توليد گاز آتش گير هيدروژن مي شود.

۱- مواد جرم گير  محتوي اسيد هيدروكلريك يا جوهر نمك ميباشد.

۲- لوله بازكن: تركيبات به شدت قليايي  هستند كه حاوي هيدروكسيد سديم يا سود سوزآور ميباشند .

۳-سفيد كننده ها و ضدعفوني كننده ها:

- سـفيد كنــنـده هاي خانگي و يا كلردار : حاوي هيپوكلريت سديم ميباشد كه به آن آب ژاول  و يا وايتكس نيز ميگويند. اين سفيد كننده محلول در آب به شكل ۵ درصد و يا ۱۰ درصد عرضه ميگردد. وايتكس يك محلول ناپايدار است و گاز كلر با سرعت ۰٫۷۵ گرم در روز از آن تبخير ميگردد. وايتكس يك قلياي قوي ميباشد، بطوري كه PH نوع ۵ درصد آن ۱۱ بوده بنابراين بسيار خورنده است. وايتكس يك اكسيد كننده قوي است.

- سفـيـد كـنـــنـــده فاقد كلر: حاوي هيدروژن پـرواكسـايـــــد و يا سديم پربورات و يا سديم پركربورات ميباشد.

- پودر سفيـــد كـــــنـــنــده : حاوي كلسيم هيپوكلريت ميباشد.

۴- مايعهاي ظرفشويي:شوينده هاي ظروف مورد استفاده دترجنت ها يي هستندكه بیشتر شامل تركيبات نفتي بوده كه عامل کاهش دهنده فعالیت بدنی است .اين مواد برروي ظروف باقي مانده و خوردن آنها مي تواند بسیار خطرناک باشد،

۵- صابونها ي آنتي باكتريال :از جمله شوينده هاي خانگي صابونهای آنتی باکتریال هستند كه داراي خاصيت خشك كنندگي بوده و حاوي تركيبات آمونياك مي باشد .

۶- اكثرشوینده های لباس – خمیر دندان و شامپو و…. حاوي فرمالدئید ميباشند.

۷- دترجنت ها شامل فسفر –آنزیم ها – آمونیاک و نفتالین –فنول ونیتریل وتری استات و .....هستند.

این مواد شیمیایی می توانند باعث بثورات جلدی –خارش – آلرژی- مشکلات سینوسی و...شوند .اين تركيبات روی لباس ها و ملافه ها باقی مانده و از طریق پوست جذب می شوند .

۸- مواد ضدعفوني كننده:ضد عفونی کننده ها معمولاَ با پایه فنول یا کرزول هستند که پایانه های عصبی را بی حس و طحال، پانکراس و سیستم عصبی مرکزی را مختل میکنند.

۹-  شوینده های فرها (اجاق وتنورها ) از بیشترین محصولات سمی هستند .

۱۰-خوشبوکننده های هوا :از ديگر مواد مورد استفاده در منازل هستند كه مانع توانایی در بوئیدن می شوند. علت اين است كه اين مواد عوامل کسالت آور عصبی را در هوا منتشر كرده و مجاری بینی را با لایه ای از روغن  می پوشانند.

۱۱- مواد خشك كننده:خشک کننده ها هم به شدت سمی هستند .

۱۲- مواد نرم كننده: نرم کننده ها که برای حذف اصطکاک صابونهای شوینده استفاده می شود، مسلماَ  بی ضرر نخواهند بود .

۱۳- شامپوها:شامپوهای معمولی شامل مواد شیمیایی سخت و خشن هستند . شامپوهای بچه که به عنوان مواد ملایم و ضد اشک ریزش چشم تبیلغ می شوند شامل بدترین نوع مواد شیمیایی هستند که عبارتند از عوامل بیهوش کننده که اثر سوزش آور را می پوشاند .

بعضي ازشامپوها، خمیردندان ها ومحصولات بهداشتی حاوي سولفات سديم  ميباشندو استفاده مکرر از سولفات سدیم و فرمهای دیگر آن که باعث کاهش تیز هوشی و کوری می شوند.

خطرات ناشي از كاربرد نادرست مواد شوينده :

*وايتكس به خودي خود و به آهستگي تجزيه ميگردد. ودر دماي بالاي ۴۰ درجه سانتي گراد و در معرض نور  مستقيم خورشيد ، اين روند تسريع ميگردد. فلزات نيكل، كبالت و مس تجزيه وايتكس را سرعت ميبخشند. اين سفيد كننده هنگام تجزيه به گاز كلر، گاز اكسيژن و سديم كلرات تبديل ميشود. بنابراين همواره هنگام خريد به تاريخ مصرف سفيد كننده توجه كنيد. وايتكس همانگونه كه موجب خوردگي فلزات و صدمه به  الياف مي شود ،در صورت تماس با پوست بدن و چشم  نيز  موجب آسيب ها و سوختگي هاي شديد مي شوند.

*سفيد كننده يك تركيب بسيار خورنده و اكسيد كننده است. ازاين رو ميتواند به پوست، چشمها و مجاري تنفسي آسيب برساند.در پوست ميتوان ايجاد قرمزي، درد و سوزش كند. و با تحريك مخاط تنفسي ايجاد سرفه و گلو دردنمايد.

*اختلاط سفيد كننده (هيپوكلريت سديم) با برخي مواد شيميايي بسيار خطرناك است، از اينرو نباستي آن را با ساير شوينده هاي خانگي مخلوط كرد.

* اختلاط سفيد كننده و آمونياك (و يا هر نوع تركيب نيتروژن دار نظير ادرار) باعث توليد گاز سمي كلرامين ، گاز نيتروژن و همچنين يك ماده منفجره بنام تريكلريد نيتروژن مي شود. بنابراين براي تميز كردن ادرار نيز از وايتكس استفاده نكنيد. (ابتدا با يك شوينده اقدام به زدودن ادرار كرده و براي عفونت زدايي از وايتكس استفاده كنيد.)

* اختلاط سفيد كننده و متانول (الكل متيليك) توليد متيل هيپوكلريت مي كند كه يك ماده قابل انفجار است.

* اختلاط سفيد كننده و شوينده هاي حاوي اسيد باعث متصاعد شدن گاز كلر ميگردد(حتي با يك اسيد ضعيف مانند سركه). تنفس كلر خطرناك بوده و ايجاد مسموميت ميكند.

* اختلاط سفيد كننده و هيدروژن پروكسايد توليد گاز اكسيژن ميكند.

  نكات ايمني در كاربرد شوينده ها
۱- محصولات شيميايي و شوينده ، هميشه در ظرف اصلي آن نگهداري کنيد هيچگاه اين مواد را در ظرف مواد خوراکي ( مانند بطري نوشابه ) نگه داري نکنيد . اين عمل سبب خورده شدن اشتباهي اين مواد توسط کودکان مي شود .
۲- هميشه پس از استفاده از مواد شيميايي سريعا درب آن را ببنديد .

۳-محصولات شوينده دور از دسترس كودكان و در كمد در بسته داراي قفل نگهداري شود

۴- محصولات شوينده دور از مواد غذايي نگهداري شود.

۵-قبل از انداختن ظروف حاوي مواد شيميايي و شوينده داخل ظرف زباله، آنرا آبكشي كنيد.

۶- محصولات خانگي خطرناك (مانند لوله بازكن، جوهر نمك، محلول سفيد كننده و لك بر، مواد شوينده، گاز پاك كن ، داروها و ديگر مواد شيميايي) در بسته بندي اصلي آنها و با درب بسته نگه داري نمائيد.

۷-در هنگام استفاده از مواد شيميايي و فرآورده هاي شوينده و پاك كننده پنجره ها را باز كنيد تا هوا به خوبي در محيط جريان داشته باشد.

۸- از اختلاط مواد شيميايي مانند جوهر نمك با فرآورده هاي سفيد كننده جداً خودداري كنيد. اختلاط دو ماده شوينده جوهر نمك و وايتكس باعث توليد گاز كلر مي‌شود بخارات و گازهاي ناشي از اين اختلال بسيار سمي و خفه كننده مي باشد..

۹- پس از مصرف مواد شوينده و لوله بازكن در محيط هاي دربسته و كوچك مانند دستشويي و حمام به هيچ عنوان در اين مكانها توقف نكنيد چرا كه گازهاي توليد شده در اين محيط بدون تهويه مناسب خفه كننده و سمي مي باشد.

۱۰- ضمن استفاده از مواد شيميايي حتماً از وسايل محافظت كننده مانند دستكش بلند، كفش نفوذ ناپذير- لباس آستين بلند- شلوار بلند و جوراب استفاده نمائيد.

۱۱- پيش از مصرف شوينده ها و پاک کننده ها ، به برچسب روي بسته اين مواد توجه داشته باشند.

۱۲- قبل از استفاده از مواد شيميايي ، چند بار آن را تکان داده و به تمامي هشدارها و مواد احتياطي روي برچسب مواد شيميايي توجه شود.

۱۳- هنگام کار با شوينده و پاک کننده ها از استعمال دخانيات پرهيز شود و مواد شيميايي در محلي امن و دور از دسترس کودکان قرار داده شود

۱۴-هنگام استفاده از اين گونه مواد ، ظروف مربوط را مورد بررسي قرار دهند تا مايعات داخل آن به خارج نفوذ نکند.

۱۵- مادران شيرده بيش از ديگر گروهها در معرض آسيب پذيري مواد شيميايي هستند ،اين افراد بايد از تماس با سفيدکننده و ضدعفوني کننده ها پرهيز کنند

۱۶-چنانچه پوست دست با شوينده ها تماس مستقيم پيدا كرد، بهتر است دست را با آب و صابون شست تا اين مواد به طور كامل از روي پوست پاك شود

۱۷-كساني كه زمينه ژنتيكي حساسيت و آلرژي داشته باشنداز مصرف مواد شوينده خودداري نمايند زيراباعث ايجاد عوارضي مثل قرمزي، پوسته ريزي، خارش و خشكي مي شود و هر چه تعداد دفعات تماس بيشتر باشد، علاوه بر مشكل پوستي مشكل تنفسي ايجاد مي كند.

۱۸-كساني كه سابقه آلرژي و آسم داشته باشند مصرف مواد شوينده( وايتكس – جوهرنمك و....) به علت تحريك راههاي هوايي مي تواند در موارد شديد باعث ايجاد آسم و در موارد خفيف تر به صورت تنگي نفس، سرفه و حساسيتهاي تنفسي خود را نشان دهد و در درازمدت باعث ايجاد سرطانهاي تنفسي شود.

۱۹- قبل از خريد مواد شوينده بايستي از استاندارد بودن و ميزان PH آنها مطمئن شد كه زياد قليايي يا اسيدي نباشد و در حد خنثي باشد تا كمتر به پوست آسيب برساند.

۲۰- پاك كردن مرتب و به موقع قسمت‌هاي مختلف منزل از گردوغبار و همچنين استفاده از ماسك يا پارچه مرطوب به هنگام غبارروبي و نظافت با مواد شيميايي شوينده و ضدعفوني‌كننده و تهويه مناسب منزل در طول روز مي‌تواند به ميزان قابل‌ملاحظه‌اي از خطرات مسموميت به واسطه اين ذرات مضر بكاهد.

پاسخ دهید