نیترات پتاسیم

شوره یا پتاسیم نیترات یک ترکیب شیمیایی با فرمول KNO_3 است. این ماده در محل‌هایی مانند دیوارهٔ غارها بصورت طبیعی به شکل گرد سفیدرنگی وجود دارد. نیترات پتاسیم یک اکسید کننده تقریبا قوی است. نیترات پتاسیم آب جذب می‌کند بنابراین در محصولاتی مانند باروت که از شوره استفاده می‌شود در صورت قرارگیری در هوای آزاد رطوبت می‌گیرد و خراب می‌شود

یکی از واکنش‌های مهم نیترات پتاسیم , نیترات پتاسیم و شکر است که در بسیاری از سوخت موشک‌ها استفاده می‌شود و همچنین به دلیل خروج H2O و N2 از این واکنش ابر دودزایی درست می‌کند که به عنوان بمب دودزا استفاده می‌شود اما در حقیقت این واکنش نسبت دقیق دارد و بدون داشتن نسبت درست واکنش درست عمل نمی‌کند.که نسبت آن ۴ به ۶ شکر به نیترات پتاسیم است.

روش ساخت

با ریختن نیتریک اسید روی نمک‌های پتاسیم از جمله پتاسیم کربنات، شوره بدست می‌آید.

K۲CO۳ + ۲ HNO۳ → ۲ KNO۳ + CO۲ + H۲O

پتاس در صنايع مختلفي استفاده مي‌شود. اما مهمترين كاربرد آن به عنوان كود شيميايي در صنايع كشاورزي است. ساير مصارف آن در صنايع غير كشاورزي مانند توليد صابون و شوينده ها، رنگ هاي شيميايي و داروها، صنايع شيشه و سراميك، صنايع غذايي، تهيه گل حفاري و … هستند كه حجم بسيار كمي از توليد پتاس، در اين صنايع مصرف مي‌شود. تعداد زيادي از نمك هاي پتاسيم بسيار مهم هستند و شامل برميد، كربنات، كلرات، كلريد، كرومات، سينيد، دي كرومات، هيدروكسيد، يديد، نيترات و سولفات پتاسيم مي باشند.

کشاورزي :

پتاسيم يكي از عناصر غذايي اوليه موجودات زنده جانوري و گياهي است، كودهاي پتاسيم بعد از نيتروژن و فسفر، سومين كود از نظر مصرف هستند، كودها ۹۵% از مصرف پتاسيم را به خود اختصاص داده اند و كمتر از ۱۰ درصد آن به مصرف تهيه مواد شيميايي مي رسد.

کودهاي طبيعي يا شيميايي باعث افزايش توانايي خاک براي رشد و سلامت گياه است که حاوي نيتروژن، فسفر يا پتاسيم مي باشد و اين عناصرحاصل خيزي خاک را افزايش مي دهند.

پتاسيم فعاليت يا عدم فعاليت آنزيم‌ها، استفادة بهينه از آب، فتوسنتز و انتقال قندها، توليد نشاسته، در تركيبات پرانرژي لازم براي رشد گياهان، مقاومت در برابر بيماري‌ها و اثرات ناشي از خشكسالي، طعم و بوي ميوه‌ها و سبزيجات را در گياهان كنترل مي‌كند.

عرضه پتاسيم، بيشتر بصورت پتاس و كاني‌هاي پتاسيم‌دار، كانه‌ها و محصولات فرآوري شده (كودهاي آماده براي مصرف، كودهاي تركيبي) صورت مي‌گيرد.

آلياژ :

Nak يك آلياژ سديم و پتاسيم است كه به عنوان محيط انتقال حرارتي استفاده مي شود.

داروسازي :

از نيترات پتاسيم به عنوان نگهدارنده موادغذايي به ويژه فرآورده هاي گوشتي استفاده مي شود. از محلول رقيق نيترات پتاسيم به عنوان داروي مدر استفاده مي شود.

در مواردي که پتاسيم بدن کم مي شود، نمک هاي پتاسيم به صورت خوراکي يا تزريقي به بيمار تجويز مي شود و از محلول هاي پتاسيم در مراحل بارداري استفاده مي شود. از کلريد پتاسيم (سيلويت ) براي بيماراني که مبتلا به مرض قند هستند استفاده مي شود.

سيلويت يکي از تشکيل دهنده هاي اصلي ORS (Oral Rehydration Solution) مي باشد. استفاده از نمک هاي پتاسيم به ويژه براي بيماراني که ناراحتي هاي قلبي و دستگاه گوارشي دارند بايد با دقت انجام گيرد و در صورت بروز سرگيجه، حالت تهوع و يا دل درد بايدمصرف آن متوقف شود. از کلريد پتاسيم امروزه در درمان کمبود خاصيت قليايي خون و شوک هاي به وجود آمده در بيماري هاي کاهش قند خون استفاده مي شود. به علاوه براي درمان بي نظمي هاي ضربان قلب ناشي از داروهاي تجويزي براي نارسايي قلبي کاربرد دارد.

سيلويت طبيعي يا موريات پتاسيم:

سيلويت طبيعي يا موريات پتاسيم ۶۰-۶۲ % K2O داشته و كود رايج پتاسيم است و به گل حفاري اضافه مي‌شود. به دليل خواص شيميايي پتاسيم و منيزيم، اين دو عنصر با هم رقابت مي‌كنند لذا كودهاي پتاسيم – منيزيم با۲۲% K2O و ۱۸% MgO توليد مي‌شود.

سولفات پتاسيم:

كود براي محصولات زراعي خاص، پزشكي، شيشه، شتاب دهنده توليد گچ.

بي‌سولفات پتاسيم:

كود، نگهدارنده غذايي.

فومات پتاسيم و پرسولفات پتاسيم:

ماده سفيد كننده، عكاسي، پليمر سازي.

نيترات پتاسيم (شوره):

درتهيه كود، در تهيه باروت براي ساخت موادمنفجره، پيروتكنيك، شيشه و سراميك، پلاستيك، آتش بازي با رنگ ارغواني روشن.

اكسيد پتاسيم:

انفجاري، پيروتكنيك، كود، شيشه و سراميك، داروسازي، اكسيد كننده.

پتاس KOH:

كود مايع، محافظت از محصولات، نفت وگاز، لاستيك مصنوعي، تصفيه فلزات، باتري، شيشه سازي، صابون سازي، سفيدكردن پارچه، جوهر چاپ، تصفيه آب.

كربنات پتاسيم:

شيشه مخصوص (تلويزيون، شيشه‌هاي نوري، سراميك، ماده نم‌گير، الكتروپليتينگ).

KCl (موريات پتاسيم):

كلريد پتاسيم به صورت نمك طعام استفاده مي شود و همچنين در عمل متوقف كننده كار قلب است. حداقل ۶۰% K2O دارد (انواع ۵۰%، ۴۰% و ۳۰% K2O نيز در برخي مناطق جهان موجود است)، سولفات پتاسيم حداقل ۵۰% K2O و حداكثر ۵/۲% كلر دارد. اندازه دانه‌ه استاندارد (۵/۹۹% وزني، ۲۰۰ مش تايلر)، درشت دانه (۹۸% وزني ۲۸ مش تايلر)، نوع دانه‌اي (۵/۹۸% وزني ۲۰ مش تايلر).

اگر پتاس با مواد ديگر مخلوط شود مي‌بايست متراكم شده و به اندازه ذرات اجزاي ديگر مخلوط ريز شود.

بازيافت:

تقريبا بدون بازيافت، شيشه صفحه تلويزيون به مقدار كمي بازيافت مي‌شود.

پتاس چه به صورت کود استفاده شود وچه به عنوان ماده شيميايي در صنايع مصرف شود، چون توسط گياه جذب مي شود و يا در محيط زيست تجزيه و پخش خواهد شد لذا غير قابل بازيافت است.

جايگزين‌ها:

در كود هيچ جايگزيني ندارد چراكه ماده اوليه غذايي است.